Η ψευδοφάνεια του πολιτικο-κοινωνικού μας συστήματος.

Μια παλιά συνέντευξη του Οδυσσέα Ελύτη στον αείμνηστο Ρένο Αποστολίδη, η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ελευθερία στις 15/6/1958! Δεν έχουν αλλάξει και πολλά…

Ρ.  Αποστολίδης: Ζητείται η γνώμη σας κύριε Ελύτη, η εντελώς ανεπιφύλακτη και αδέσμευτη, επάνω σε ό, τι θεωρείτε ως κακοδαιμονία του τόπου. Από τι κυρίως πάσχουμε, τι πρωτίστως μας λείπει;

Οδ. Ελύτης: Από τι πάσχουμε κυρίως; Θα σας πω αμέσως: Ασυμφωνία μεταξύ του πνεύματος της εκάστοτε ηγεσίας μας και του «ήθους» που χαρακτηρίζει το βαθύτερο ψυχικό πολιτισμό του ελληνικού λαού, στο σύνολό του.

 Οδ. Ελύτης: Α! Αρχίσαμε!.. Μόνιμος, πλήρης και κακοήθης ασυμφωνία!..

Ρ.  Αποστολίδης: Βεβαίως! Αλλ’ αφήστε με να συνεχίσω: Αυτή η ασυμφωνία δεν είναι μια συγκεκριμένη κακοδαιμονία. Είναι όμως μια αιτία που εξηγεί όλες τις κακοδαιμονίες, μικρές και μεγάλες του τόπου αυτού. Από την ημέρα που έγινε η Ελλάδα κράτος, έως σήμερα, οι πολιτικές πράξεις θα έλεγε κανείς ότι σχεδιάζονται και εκτελούνται ερήμην των αντιλήψεων για τη ζωή, και γενικότερα των ιδανικών που είχε διαμορφώσει ο Ελληνισμός μέσα στην υγιή κοινοτική του οργάνωση και στην παράδοση των μεγάλων αγώνων για την ανεξαρτησία του. Η φωνή του Μακρυγιάννη δεν έχει χάσει, ούτε σήμερα ακόμη, την επικαιρότητά της.

Σημειώστε ότι δεν βλέπω το πρόβλημα από την αποκλειστική κοινωνική του πλευρά, ούτε κάμω δημοκοπία.

 Ρ.  Αποστολίδης: Δημοκοπία ασφαλώς όχι. Πολιτική όμως ναι. Το εντοπίζετε δηλαδή κυρίως μέσα στο χώρο της πολιτικής – ή κάνω λάθος; Στο κέντρο μάλιστα του δικού της χώρου. Εκεί μας πάει το πρόβλημα που θέσατε, των σχέσεων μεταξύ λαού και ηγεσίας.

Οδ. Ελύτης: Μα ναι. Γιατί είναι βασικό, είναι «πρώτο» – κι ας είμαι ποιητής, εγώ που το λέω, μακριά πάντα από την «πολιτική». Κοιτάξτε. Ο λαός  αυτός, κατά κανόνα εκλέγει την ηγεσία του. Και όμως, όταν αυτή αναλάβει την ευθύνη της εξουσίας – είτε την αριστοκρατία εκπροσωπεί , είτε την αστική τάξη, είτε το προλεταριάτο – κατά ένα μυστηριώδη τρόπο αποξενώνεται από τη βάση που την ανέδειξε, και ενεργεί σαν να βρισκόταν στο Τέξας ή στο Ουζμπεκιστάν!

 Ρ.  Αποστολίδης: Στο Τέξας και στο Ουζμπεκιστάν; Ή μήπως θέλετε να πείτε: «…Σα να βρισκόταν στη χώρα του εκάστοτε ρυθμιστικού «ξένου παράγοντα»; Του εκάστοτε «προστάτη» μας; Μήπως εκεί ακριβώς βρίσκεται το κακό;

Οδ. Ελύτης: Το είπα με τρόπο αλλά βλέπω ότι το θέλετε γυμνό. Και δεν έχω αντίρρηση να το πω φανερά και πιο έντονα: Ένας από τους κυριότερους παράγοντες των «παρεκκλίσεων» της ηγεσίας από το ήθος του λαού μας, είναι η εκ του αφανούς και εκ των έξω «προστατευτική» κατεύθυνση. Αποτέλεσμα και αυτό της απώλειας του έρματος «παράδοση». Αντιλαμβάνομαι ότι στην εποχή μας η αλληλεξάρτηση των εθνοτήτων είναι τόση που η πολιτική δεν μπορεί να αγνοήσει, ως ένα βαθμό, αυτό που θα λέγαμε «γενικότερη σκοπιμότητα». Όμως υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην «προσαρμοστική πολιτική» και στη δουλοπρέπεια. Αυτό είναι το πιο ευαίσθητο σημείο του ελληνικού λαού., το «τιμιώτατόν» του! Και αυτό του καταπατούν συνεχώς, κατά τον εξοργιστικότερο τρόπο οι εκπρόσωποί του στην επίσημη διεθνή σκηνή!

 Ρ.  Αποστολίδης: Κι ο «επίσημος» όρος της δουλοπρέπειας αυτής, κύριε Ελύτη; Μήπως είναι υποκριτικότερος από το «προσαρμοστική πολιτική»; Εξοργιστικότερος;

Οδ. Ελύτης: Δε μ’ ενδιαφέρει ο επίσημος όρος της δουλοπρέπειας. Μ’ ενδιαφέρει η ουσία. Κι εκείνο που ξέρω είναι ότι μ’ αυτά και μ’ αυτά φτάσαμε σε κάτι που θα μου επιτρέψετε να ονομάσω «Ψευδοφάνεια». Έχουμε δηλαδή την τάση να παρουσιαζόμαστε διαρκώς διαφορετικοί απ’ ό, τι πραγματικά είμαστε. Και δεν υπάρχει ασφαλέστερος δρόμος προς την αποτυχία, είτε σαν άτομο σταδιοδρομείς είτε σαν σύνολο, από την έλλειψη γνησιότητας. Το κακά πάει πολύ μακριά. Όλα τα διοικητικά μας συστήματα, οι κοινωνικοί μας θεσμοί, τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα, αρχής γενομένης από τους Βαυαρούς, πάρθηκαν με προχειρότατο τρόπο απ’ έξω και κόπηκαν και ράφτηκαν όπως-όπως επάνω σ’ ένα σώμα με άλλες διαστάσεις και άλλους όρους αναπνοής.

 Ρ.  Αποστολίδης: Ώστε, λοιπόν, ζητάτε «δικούς μας όρους αναπνοής»!

Οδ. Ελύτης: Και δεν πρόκειται βέβαια για προγονοπληξία. Τα λέω άλλωστε αυτά εγώ, που σ’ έναν τομέα όπως ο δικός μου, κήρυξα με φανατισμό την ανάγκη της επικοινωνίας μας με το διεθνές πνεύμα, και που σήμερα με εμπιστοσύνη αποβλέπω στη διαμόρφωση ενός ενιαίου ευρωπαϊκού σχήματος, όπου να έχει τη θέση της η Ελλάδα. Με τη διαφορά ότι ο μηχανισμός της αφομοιώσεως των στοιχείων της προόδου πρέπει να λειτουργεί σωστά, και να βασίζεται σε μια γερή και φυσιολογικά ανεπτυγμένη παιδεία. Ενώ σε μας, όχι μόνο δε λειτουργεί σωστά, αλλά δεν υπάρχει καν ο μηχανισμός αυτός για να λειτουργήσει! Και με τη διαφορά ακόμη ότι, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, η ηγετικά μας τάξη, στο κεφάλαιο της ελληνικής παιδείας, έχει μαύρα μεσάνυχτα! Κοιτάξτε με προσοχή τα έντυπα που εκδίδει η ίδια ή που προτιμά να διαβάζει, τα διαμερίσματα όπου κατοικεί, τις διασκεδάσεις που κάνει, τη στάση της απέναντι στη ζωή. Ούτε μια σταγόνα γνησιότητας. Πως λοιπόν να αναθρέψει σωστά τη νέα γενεά; Από τα πρώτα διαβάσματα που θα κάνει ένα παιδί ως τα διάφορα στοιχεία που θα συναντήσει στο καθημερινό του περιβάλλον, και που θα διαμορφώσουν το γούστο του, μια συνεχής και αδιάκοπη πλαστογραφία και τίποτε άλλο!

Θα μου πείτε: είσαι λογοτέχνης, καλαμαράς, και βλέπεις τα πράγματα από τη μεριά που σε πονάνε. Όχι, καθόλου! Και να μου επιτρέψετε να επιμείνω. Όλα τα άλλα κακά που θα μπορούσα να καταγγείλω – η έλλειψη ουσιαστικής αποκεντρώσεως, η έλλειψη προγραμματισμού για την πλουτοπαραγωγική ανάπτυξη της χώρας, ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο ασκείται η εξωτερική μας πολιτική – είναι ζητήματα βαθύτερης ελληνικής παιδείας! Από την άποψη ότι μόνον αυτή μπορεί να προικίσει ένα ηγέτη με την απαραίτητη ευαισθησία που χρειάζεται για να ενστερνισθεί, και αντιστοίχως να αποδώσει, το ήθος του λαού. Γιατί αυτός ο λαός, που την έννοιά του την έχουμε παραμορφώσει σε σημείο να μην την αναγνωρίζουμε, αυτός έχει φτιάξει ό, τι καλό υπάρχει –αν υπάρχει κάτι καλό σ’ αυτόν τον τόπο!  Και αυτός, στις ώρες του κινδύνου, και στο πείσμα της συστηματικής ηττοπάθειας των αρχηγών του, αίρεται, χάρις σ’ έναν αόρατο, ευλογημένο μηχανισμό, στα ύψη που απαιτεί το θαύμα!

Όσο λοιπόν και αν είναι λυπηρό, πρέπει να το πω: ο Ελληνισμός, για την ώρα, επέτυχε ως Γένος, αλλ’ απέτυχε ως Κράτος! Και παρακαλάω νύχτα-μέρα το Θεό, και το μέλλον να με διαψεύσουν.

Ο αντιγραφέας Γ.Φαίλτωρ

Τζέημς Τζόυς: «Εβδομήντα χρόνια μετά το θάνατό του...

«Εβδομήντα χρόνια μετά το θάνατό του, ο "κυρ Σατανάς" (το παρατσούκλι που είχαν κολλήσει στον Τζέημς Τζόυς τα κορίτσια μιας σχολικής χορωδίας στη Ζυρίχη) δεν παύει να βάζει εμπόδια στους βιογράφους του. Το ίδιο έκανε, άλλωστε, και στους ζωγράφους των πορτρέτων του. Όταν ο Πάτρικ Τούι του ζήτησε συγκεκριμένες πόζες για να πιάσει την "τζοϋσική ψυχή", ο "σιωπηλός, εξόριστος και πανούργος" συγγραφέας του απάντησε ορθά κοφτά: "Μη νοιάζεσαι για την ψυχή μου, Τούι. Κοίτα να ζωγραφίσεις καλά τη γραβάτα μου"».
Το παραπάνω απόσπασμα είναι από το κεντρικό θέμα του νέου τεύχους #11 Σεπτεμβρίου του Books' Journal, του Περιοδικού των Βιβλίων, αφιερωμένο στον συγγραφέα των Δουβλινέζων και του Οδυσσέα, με αφορμή τη νέα βιογραφία για το συγγραφέα του Gordon Bowker, που μόλις κυκλοφόρησε στη βρετανική αγορά.

Το τεύχος, με εκδοτικό σημείωμα αφιερωμένο στον Λεωνίδα Κύρκο και στους λόγους για τους οποίους η ελληνική κοινωνία απέρριψε τις πολιτικές προτάσεις του, περιέχει αναλυτικά και έγκυρα άρθρα για μερικές από τις πιο σημαντικές πτυχές της επικαιρότητας. Ο καθηγητής Πάνος Καζάκος αναλύει την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας και τη σχέση της με τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες στο πλαίσιο της κλυδωνιζόμενης Ευρωζώνης. Ο καθηγητής Παναγής Παναγιωτόπουλος γράφει για τον δυτικό κόσμο μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, εκτιμώντας ότι η ημέρα εκείνου του ιστορικού Γεγονότος υπήρξε υπόβαθρο οιικονομικής καταστροφής και νεοσυντηρητισμού. Ο Νίκος Χρυσολωράς προσεγγίζει τις πρόσφατες ταραχές στο Λονδίνο και τις προσεγγίσεις γι' αυτές προσωπικοτήτων όπως ο Σλαβόι Ζίζεκ. Ο Λύο Καλοβυρνάς επικρίνει τον κυβερνητικό συντηρητισμό αναφορικά με το σύμφωνο συμβίωσης ομόφυλων ζευγαριών. Ο Ηλίας Κανέλλης αναζητά επιχειρήματα στην επιλογή του πρύτανη στο Πανεπιστήμιο Αθηνών να υποβάλει αστική αγωγή κατά του γελοιογράφου Δημήτρη Χαντζόπουλου, για τη σκληρή κριτική του τελευταίου στο ελληνικό Πανεπιστήμιο. Ο καθηγητής Πέτρος Στάγκος αναφέρεται στον νέο νόμο για τα ΑΕΙ και τις αντιδράσεις σ' αυτόν και ο καθηγητής Θεοδόσης Νικολαΐδης εκτιμά ότι το ένα και μοναδικό σύγγραμμα σε συνδυασμό με την έλλειψη πρόβλεψης για τη δημιουργία πανεπιστημιακών βιβλιοθηκών είναι σημαντική ήττα όσων εργάστηκαν για σοβαρό, ανταγωνιστικό πανεπιστήμιο.

Στο τεύχος δεσπόζει η αναφορά από τη διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης Ελένη Τσαντσάνογλου στη ζωή και στη δημιουργική ιδιοσυγκρασία του εκλιπόντος «σημαντικότερου βρετανού ζωγράφου» Λούσιαν Φρόυντ. Ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος αναλύει τον λεηλατημένο κόσμο του ισραηλινού ομοτέχνου του Νταβίντ Γκρόσμαν. Η Βένα Γεωργακοπούλου εστιάζει στα πιο πικάντικα αποσπάσματα της συνομιλίας του Ουμπέρτο Έκο και του Ζαν-Κλωντ Καρριέρ για την ανθεκτικότητα του βιβλίου τον καιρό του Ίντερνετ. Ο Πάσχος Μανδραβέλης αναλύει την πολιτική του «άσ' το για αργότερα», την περίοδο της διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή, που οδήγησε την Ελλάδα στη δίνη της σημερινής κρίσης. Ο Δημήτρης Σκάλκος κρίνει τις θέσεις του πρώην υπουργού Οικονομικών Νίκου Χριστοδουλάκη για τη διέξοδο της ελληνικής οικονομίας από τη σημερινή δυσχερή θέση της. Ο Χάρης Πεϊτσίνης γράφει για την εργασία του ιστορικού Νίαλ Φέργκιουσον με θέμα την ιστορία του χρήματος. Ο καθηγητής Δημήτρης Παπανικολάου γράφει για τον Μιχάλη Κακογιάννη, τον κινηματογραφικό Ζορμπά του και τη σχέση του με τον ιδεότυπο του μεταπολεμικού και μετεμφυλιακού Έλληνα. Ο καθηγητής Δημήτρης Φιλιππής γράφει για τον εθνικισμό ως τροφοδοτικό κίνητρο στην ποδοσφαιρική παντοδυναμία της Μπαρτσελόνα και για τις ενδεχόμενες αποσχιστικές τάσεις της Καταλονίας. Ο καθηγητής Παναγιώτης Μαντζούφας υπογράφει εκτενή ανάλυση με θέμα τη διαφθορά, την ποινική ευθύνη υπουργών και το πολιτικό σύστημα. Ο Γιώργος Σιακαντάρης αποδομεί την κριτική στην ευρωπαϊκή Αριστερά του ιταλού καθηγητή Ραφαέλε Σιμόνε. Ο Στέφανος Δημητρίου αναλύει τις έννοιες της ελευθερίας και της πολιτικής αυτονομίας στον Καντ, ενώ ο καθηγητής Σταμάτιος Τζίτζης συγκρίνει τον Καντ με τον Ντουόρκιν. Και η Ευγενία Αντωνίου αναφέρεται στο ρόλο της θρησκείας στο πλαίσιο του λαϊκού κράτους.

Τρεις σημαντικές ενότητες συμπληρώνουν ένα τεύχος εξαιρετικά ενδιαφέρον.

Α. Ο θάνατος του Νίκου Θέμελη γίνεται αφορμή εκτίμησης της λογοτεχνίας του αλλά και της διαδρομής του μέσα από τις πολιτικές συμπληγάδες της χώρας. Ο καθηγητής Αντώνης Λιάκος παρουσιάζει ένα ανέκδοτο σημείωμά του για την Αναλαμπή, «το λογοτεχνικό μανιφέστο του εκσυγχρονισμού», συμπληρωμένο με ένα εκτενές σημερινό υστερόγραφο: «Τόσο η αριστερή κριτική στον εκσυγχρονισμό, που τα ισοπεδώνει και τα τσουβαλιάζει όλα, τα πριν, τα τότε και τα μετέπειτα, όσο και η επικρατούσα πολιτική κατάσταση που μιλάει στο όνομα του εκσυγχρονισμού, παραδομένη άνευ επιφυλάξεων και άνευ όρων σε μια άκρως συντηρητική πολιτική διευθέτηση της κοινωνίας σε ώρα και στο όνομα της οικονομικής κρίσης, απέχουν πολύ από τις προθέσεις, τις αξίες, το εγχείρημα και την περίοδο του εκσυγχρονισμού», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Λιάκος. Την ενότητα ολοκληρώνουν το κείμενο αποτίμησης της Όλγας Σελλά και η προσωπική ανάμνηση της επιμελήτριάς του, Ελένης Μπούρα.

Β. Η Τουρκία και η Ελλάδα την εποχή της μετάβασης, από την Αυτοκρατορία στα σύγχρονα εθνικά κράτη, είναι το θέμα των κειμένων δυο ιστορικών: του καθηγητή Βαγγέλη Κεχριώτη (ο οποίος προσεγγίζει τον τρόπο ζωής και τη δραστηριότητα των Ρωμιών στην καρδιά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) και του Γιάννη Γκλαβίνα (ο οποίος αναπλάθει τη ζωή και την εποχή του μουσουλμάνου βουλευτή Καβάλας Ισμαήλ Χακκί Κομπάκογλου, μια εποχή που προηγείται της απελευθέρωσης της πόλης από την Ελλάδα και έπεται της Μικρασιατικής Καταστροφής και της ανταλλαγής πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία).

Γ. Ο Μιχάλης Μοδινός περιγράφει εκτενέστατα και αναλυτικά τη θέση της οικολογίας στη λογοτεχνία: οι εκπρόσωποι, τα λογοτεχνικά είδη και, αναλυτικά, τα βασικά βιβλία μιας ενότητας στην οποία τα θέματα της οικολογίας εισβάλλουν επηρεάζοντας ουσιαστικά τις μυθιστορηματικές αφηγήσεις συγγραφέων όπως ο Μαρκ Τουαίην, ο Χέμινγουέη, ο Φώκνερ, αλλά και ο Β. Γκ. Ζέμπαλντ, ο Τόμας Πύντσον και ο Μισέλ Ουελμπέκ.

Το τεύχος συμπληρώνεται με τις μόνιμες στήλες. Η Ειρήνη Φωκιανού γράφει για τον χειροτεχνακτιβισμό. Στις σελίδες του διαλόγου, ο νομικός και συγγραφέας Βασίλης Κουνέλης αναφέρεται στη δική του γνωριμία με τον Πάτρικ Λη Φέρμορ. Δημοσιεύονται ποιήματα της Δήμητρας Κωτούλα και της Μαρίας Τοπάλη. Δείτε ακόμα τη γελοιογραφική βινιέτα του Μιχάλη Κουντούρη και τη στήλη των Μικρών Αγγελιών. Στο εξώφυλλο, ο βραβευμένος εικονογράφος του διεθνούς μπεστ σέλερ Logicomix, Αλέκος Παπαδάτος, «ανακαινίζει» μια παλιά φωτογραφία του Τζέημς Τζόυς.

«Νοματαίος» του Βασίλη Κουνέλη, παρουσίαση από τον Πάνο Αϊβαλή στο ιστορικό Λεβίδι Αρκαδίας

  Με τη συμμετοχή πολλών φίλων του βιβλίου, έγινε η παρουσίαση του μυθιστορήματος «ΝΟΜΑΤΑΙΟΣ», εκδ. Ωκεανίδα, σελ. 320, στο Λεβίδι Αρκαδίας. Στο καφέ-ζαχαροπλαστείο «Ευφρόσυνες Γεύσεις» ο Βασίλης Κουνέλης, ο Πάνος Αϊβαλής και η Φωτεινή Παπαδοπούλου παρουσίασαν άψογα το μυθιστόρημα «ΝΟΜΑΤΑΙΟΣ», διαβάζοντας αποσπάσματα του, κάνοντας το κοινό να αναπολήσει στιγμές από το παρελθόν. Όπως ειπώθηκε το μισό βιβλίο ανήκει στο συγγραφέα και το άλλο μισό στους αναγνώστες. Έντονη ήταν η παρουσία των συμπατριωτών μας Βλαχερναίων, που μαζί με όλο το κοινό χειροκρότησαν θερμά τον συγγραφέα και τους παρουσιαστές.

Ο Πάνος Αϊβαλής αφού χαιρέτησε τον κόσμο είπε:
Ο Βασίλης Κουνέλης είναι γνωστός εδώ στην περιοχή μας από τη σημαντική δουλειά που κάνει ως πρόεδρος στην οικολογική οργάνωση ΑΕΙ ΜΑΙΝΑΛΟΝ, μια οργάνωση γνωστή για την εθελοντική προσφορά διάσωσης του ιστορικού Μαινάλου.

Ο Βασίλης Κουνέλης γεννήθηκε στο Χαλάνδρι το 1964 και έλκει την καταγωγή (από πατέρα) από το Μπεζενίκο, τη σημερινή Βλαχέρνα. Τα καλοκαίρια των παιδικών του χρόνων τα περνούσε στο χωριό κοντά στον παππού και τη γιαγιά από τους οποίους άκουσε πολλά παραμύθια και θρύλους της περιοχής. Έμαθε όμως και την τοπολαλιάμας την οποία μετά από πολλά χρόνια χρησιμοποίησε στο μυθιστόρημα Νοματαίος, τόσο στις περιγραφές όσο και στους διαλόγους. Ο Βασίλης Κουνέλης σπούδασε μουσική και νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών όπως και εγκληματολογία. Σήμερα είναι μάχιμος δικηγόρος Αθηνών και μέλος της Επιτροπής Συνταγματικών Δικαιωμάτων του ΔΣΑ. Είναι παντρεμένος με τη Δήμητρα Μίζα, φιλόλογο, και πατέρας του Κωνσταντίνου και της Ελένης.

Θα ήθελα ακόμα να πω ότι τον γνώρισα στις τελευταίες εκλογές για την τοπική αυτοδιοίκηση που ήταν υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος στο Δήμο Χαλανδρίου. Κατά καιρούς αρθρογραφεί με πολιτικά αλλά και πολιτιστικά κείμενα τόσο σε εφημερίδες των Αθηνών όσο και της Αρκαδίας. Στις αρχές του 2011 κυκλοφόρησε το πρώτο του μυθιστόρημα Νοματαίος για το οποίο θα μιλήσουμε απόψε.

Ο τρόπος που γράφει και περιγράφει ο Βασίλης Κουνέλης καθημερινές συνηθισμένες και απλές ιστορίες διπλανών μας ανθρώπων είναι μοναδικός. Με ανεπιτήδευτη γραφή ο συγγραφέας δημιουργεί το δικό του κόσμο μέσα από το παιχνίδι της γραφής. Αυτό άλλωστε είναι και η λογοτεχνία. Τα σχήματα λόγου, το μυθοπλαστικό υλικό, οι παύσεις συνθέτουν ένα ανυπέρβλητης ομορφιάς κείμενο. Μια αφήγηση που δημιουργεί εικόνες στον αναγνώστη.

Ο Νοματαίος του Βασίλη Κουνέλη συνδέεται άμεσα και με την πολιτισμική παράδοση της περιοχής μας, γιατί ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου αναφέρεται καθαρά στη γενέτειρα του πατέρα του τη Βλαχέρνα, που για μυθοπλαστική ανάγκη γίνεται Παψολύπη («παύσων λύπη»: παύει η λύπη άμα πιεις νερό από την πηγή του χωριού). 

Με φόντο τη μαγική φύση της Βλαχέρνας λοιπόν (ή Παψολύπη) εδώ φιλοξενούνται οι χαρακτηριστικές αρκαδικές μορφές της γιαγιάς Γιαννούς αλλά και του θείου Γιώργη που αφηγούνται στον ήρωά μας, δεκαεξάχρονο Θοδωρή τα όσα έζησαν στην αντίσταση κατά της γερμανικής κατοχής αλλά και αργότερα στο σπαραχτικό εμφύλιο πόλεμο. Ο κεντρικός ήρωας του Νοματαίου όπως αναφέραμε είναι ο έφηβος Θοδωρής ή Θοδωράκης, μια ατίθαση μορφή νέου αλλά και υποψιασμένου για όλα όσα συμβαίνουν τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης στον τόπο μας. Διαβάζοντας το Νοματαίο του Βασίλη Κουνέλη ανακαλύπτουμε τον επαναστατημένο έφηβο που κρύβεται επιμελώς μέσα μας.

Το υπόλοιπο μέρος του βιβλίου ο Βασίλης Κουνέλης το αφιερώνει στη γειτονιά του στο Χαλάνδρι δίνοντας περιγραφές από τη ζωή των ανθρώπων εκεί, πώς διασκέδαζαν στα μέσα της δεκαετίας του 1970 λίγο μετά την πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας. Έτσι έχουμε περιγραφές χαρακτήρων, το κλίμα της εποχής αλλά και την έντονη πολιτικοποίηση των νέων παιδιών ακόμα και από το γυμνάσιο. Αν και ο Νοματαίος συγκαταλέγεται στα πολιτικά μυθιστορήματα, ο συγγραφέας δεν παραλείπει να μας δώσει με ευαίσθητο τρόπο τα πρώτα νεανικά σκιρτήματα του Θοδωρή με μια συνομήλική του, τη Βάσω.

Τέλος θα ήθελα να σας αναφέρω ότι το βιβλίο πρωτο-κυκλοφόρησε στις αρχές αυτής της χρονιάς και έχει λάβει εξαιρετικές κριτικές από έγκριτους κριτικούς λογοτεχνίας, όπως την Ελισάβετ Κοτζιά που έγραψε στην Καθημερινή της Κυριακής στις 7 Απριλίου 2011, τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου  στο ένθετο Βιβλιοθήκη της εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ το Μάιο του 2011, τον Χρήστο Παπαγεωργίου έγραψε στο περιοδικό ΔΙΑΒΑΖΩ στο τεύχος 517 (Απρίλιος του 2011). Αλλά και τον καταξιωμένο συγγραφέα Στρατή Χαβιαρά (με καταγωγή από Νέα Κίο Αργολίδας και για πολλά χρόνια διευθυντής της βιβλιοθήκης Χάρβαρντ, αλλά και δάσκαλος στη λογοτεχνία του Βασίλη Κουνέλη, κατ’ ομολογία του ίδιου).

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη γνωριμία μας με το μυθιστόρημα «Νοματαίος» του Βασίλη Κουνέλη θα ήθελα να μεταφέρω μια ευχάριστη είδηση: η πρώτη έκδοση του βιβλίου εξαντλήθηκε και ετοιμάζεται δεύτερη έκδοση. Αυτό σε μια εποχή που προσπαθούν να μας πείσουν ότι σήμερα ο έλληνας δεν διαβάζει. 

Θα ήθελα να κλείσω προτρέποντάς σας να διαβάσετε τούτες τις εναπομείνασες ζεστές μέρες του καλοκαιριού ή τις κρύες νύχτες του χειμώνα που ακολουθούν το μυθιστόρημα «Νοματαίος» του Βασίλη Κουνέλη. Είναι μια μεγάλη απόλαυση το ταξίδι μέσα από τις λέξεις και τις παραστάσεις.

Σας ευχαριστώ πολύ.

....η Φωτεινή Παπαδοπούλου διαβάζοντας αποσπάσματα του  μυθιστορήματος  «ΝΟΜΑΤΑΙΟΣ», 

φωτογραφίες: Θανάσης Τσαρουχάς

από το: http://www.vlaxerna.gr/

Λογοτεχνικός Διαγωνισμός διοργανώνει η μη κερδοσκοπική αστική εταιρεία «Διοτίμα και Μούσες»

Ένα λογοτεχνικό διαγωνισμό στις κατηγορίες Ποίηση, Διήγημα, Παιδική Λογοτεχνία και Θεατρικό Σενάριο, που ίσως ενδιαφέρει και αρκετούς Λέσβιους δημιουργούς, διοργανώνει η μη κερδοσκοπική αστική εταιρεία «Διοτίμα και Μούσες».

Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να στείλουν τα έργα τους μέχρι και τις 9 Σεπτεμβρίου, ενώ η απονομή των βραβείων θα γίνει το Σάββατο 8 Οκτωβρίου 2011, σε μέρος που θα ανακοινωθεί αργότερα.
Η σειρά αξιολόγησης των διαγωνιζομένων γίνεται με σειρά προτεραιότητας, σύμφωνα με την παραλαβή των συμμετοχών από τη Γραμματεία της εταιρείας.
Όσοι ενδιαφέρονται για περισσότερες πληροφορίες, μπορούν να απευθυνθούν στην πρόεδρο της εταιρείας, Μαρία Αρφέ, στο τηλέφωνο 6974-168584 (ώρες γραφείου) ή με e-mail στο maria.arfe@hotmail.gr

23/08/2011 

http://www.emprosnet.gr/ArtAndEntertainment/?EntityID=bd8c40b8-4f5e-4653-a9df-5489c74acf83

"Νοματαίος" του Βασίλη Κουνέλη

γράφει ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου* Νομάτοι ή νοματαίοι είναι, σύμφωνα με τα λεξικά, τα ανώνυμα, χωρίς ταυτότητα πρόσωπα: τα πρόσωπα που δύσκολα ξεχωρίζουν ή αποσπώνται από το πλήθος, παραμένοντας πάντα ένα με την κίνηση και τη φωνή του. Σύμφωνα και πάλι με τα λεξικά, οι νομάτοι ή νοματαίοι απαντούν μόνο στον πληθυντικό. Αυτό δεν θα εμποδίσει  τον Βασίλη Κουνέλη (γεν. 1965) να γυρίσει τη λέξη στον ενικό για να τιτλοφορήσει το πρώτο πεζογραφικό του βιβλίο, προειδοποιώντας μας ευθύς εξαρχής για το είδος της ιστορίας που θα παρακολουθήσουμε. Ο κεντρικός του ήρωας, ο οποίος ακούει στο όνομα Θοδωρής, κρατάει από σόι δασκάλων, τους Μπαντουβάκηδες (τα κλαδιά του γενεαλογικού τους δέντρου θα τα βρούμε περίπου σε όλη την Ελλάδα), και είναι ένας ανήλικος, αδιαμόρφωτος ήρωας: ένα μεγάλο και έκπληκτο πλην κάθε άλλο παρά ανυποψίαστο παιδί ή, καλύτερα, ένας ανήσυχος και ανυπότακτος χαλανδριώτης έφηβος (περιττό να υπενθυμίσω πως δεν είναι όλοι οι έφηβοι ούτε υποψιασμένοι ούτε ανυπότακτοι), που αφηγείται άτακτα, αλλά με την ενδεδειγμένη εσωτερική συνοχή, το σχολικό και οικογενειακό του παρόν, ταυτισμένο με την πρώτη περίοδο της μεταπολίτευσης. Ο Θοδωρής ανατρέχει εκ παραλλήλου τόσο στα παιδικά του χρόνια, τα οποία ανακαλούν την εποχή της δικτατορίας, όσο και στα χρόνια των αναμνήσεων των ενηλίκων (πρωτίστως της γιαγιάς και του θείου του), που ξεκινούν από τον Εμφύλιο, για να φτάσουν μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το χρονικό αυτό τρίπτυχο του λόγου του ενδοδιηγητικού αφηγητή (ο Θοδωρής συμμετέχει σε όλα τα δρώμενα, ακόμη και στις αναμνήσεις των συγγενών του, οι οποίες πολύ συχνά τον επηρεάζουν και τον προβληματίζουν βαθιά) αποτελεί το ισχυρότερο και το πλέον αποτελεσματικό μέσον στα χέρια του Κουνέλη. Γιατί; Μα, επειδή ο συγγραφέας αποκτά έτσι τη δυνατότητα να εξαπλωθεί σ’ ένα δεόντως εκτεταμένο άνυσμα, το οποίο δίνει ικανό βάθος στο προσκήνιο της μεταπολίτευσης, συνδέοντας τα φαινόμενά της, που εγγράφονται στον ιστορικό και βιωματικό χρόνο του Θοδωρή, με τη νεότερη (κατά βάση μεταπολεμική) πολιτικοκοινωνική διαδρομή της Ελλάδας. Η αφήγηση δεν θα περάσει ποτέ στην ενηλικίωση του Θοδωρή, αφήνοντάς τον εσκεμμένα στο επίπεδο του νομάτου: ενός πρωταγωνιστή που αγωνίζεται να διακρίνει το πρόσωπό του μέσα στην ατομική σύγχυση της εφηβείας, αλλά και στη συλλογική αναταραχή μιας ποικιλοτρόπως ταλαιπωρημένης κοινωνίας, η οποία παλεύει με τη σειρά της να σταθεί στα πόδια της και να διακρίνει την ταυτότητά της. Νομάτος, λοιπόν, ο οποίος θα κάνει ό,τι επιτάσσουν η ηλικία του και η μεταπολιτευτική ατμόσφαιρα: θα ερωτευτεί ένα λαχταριστό κορίτσι και θα υπερασπιστεί έως εσχάτων τους φίλους του, θα  στασιάσει κατά των γονιών και του σχολείου του, θα μπερδευτεί με τις αριστερές οργανώσεις, και θα αναμασήσει την ξύλινη γλώσσα τους, θα καταβροχθίσει τους ριζοσπάστες κοινωνιολόγους και πολιτικούς στοχαστές της δεκαετίας του 1970, θα συγκινηθεί με τις μουσικές και το ανθρωπομάνι των κομματικών φεστιβάλ και θα ψάξει όσο καλύτερα γίνεται  το παρελθόν της οικογένειάς του. Ο περίγυρος του νομάτου θα αποκαλύψει από τη μεριά του την καμπή την οποία ζει η ελληνική κοινωνία λίγο μετά την πτώση του καθεστώτος των συνταγματαρχών: τον πόθο για έναν βίο απαλλαγμένο από την ανελευθερία και την πολιτική δυσφορία των προδικτατορικών ετών, τη σπαραγμένη πολυφωνία (ένας διάλογος κωφών) της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας, όπως και την τάση (ήδη από τότε) για άγρια εξατομίκευση με φόντο τις πολύχρωμες σημαίες της αριστερής ιδεολογίας.Οι αφηγήσεις της γιαγιάς και του θείου του Θοδωρή θα υποδείξουν εδώ τις δραματικές ρίζες του κόσμου της μεταπολίτευσης: τους ηρωϊσμούς, αλλά και τις αποστασίες ή τις προδοσίες του Εμφυλίου, μαζί με τη μιζέρια, τη στέρηση και τον διαρκή (προ του Εμφυλίου και προ του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου) εγκλωβισμό (και αυτοεγκλωβισμό) της ελληνικής επαρχίας. Όλα αυτά δεν θα είχαν κατά πάσα πιθανότητα και τόση σημασία αν δεν τα κεντούσε με το σπαρταριστό της ύφος η γραφή του Κουνέλη, που μετατρέπει σε μιαν ατέλειωτη κωμωδία την αφήγηση του Θοδωρή, ακόμη κι όταν στους κόλπους της αναδεικνύονται εξαιρετικά δυσοίωνες και δυσάρεστες καταστάσεις. Και ο κωμικός σπινθήρας δεν παράγεται εν προκειμένω από το χιούμορ του αφηγητή, αλλά από τους διαδοχικούς αιφνιδιασμούς που δοκιμάζει καθώς έρχεται σε όλο και στενότερη επαφή με την ενήλικη πραγματικότητα. Αιφνιδιασμοί οι οποίοι θα μετατρέψουν το ευτράπελο σε αθέλητο και συνάμα απαράβατο κανόνα της οπτικής του Θοδωρή, όπως διαμεσολαβείται από τη συγγραφική σκηνοθεσία, που θα κρατήσει στο ημίφως το ενήλικο βλέμμα της, πλουτίζοντας τη σύγχρονη ελληνική κωμωδιογραφία με μια γενναία, ανεμπόδιστη πηγή γέλιου. Σκέφτομαι, με την ευκαιρία, το λογοτεχνικό corpus στo οποίο θα μπορούσε να υπαχθεί ο Νοματαίος: τα μυθιστορήματα Οι ανήλικοι (1980) του Πέτρου Τατσόπουλου και Χαιρετίσματα από το Νότο (1994) και Απέραντες συνοικίες. Έγχρωμο σινεμασκόπ (2001) του Γεράσιμου Δενδρινού (ας προσθέσω και τη συλλογή διηγημάτων του τελευταίου με τίτλο Για ένα πακέτο «Άρωμα», 1992), που καταγράφουν διαμέσου της παιδικής, της εφηβικής ή της νεανικής ματιάς τα καθημερινά πεπραγμένα της δικτατορίας και της μεταπολίτευσης, διατηρώντας στις σελίδες τους όχι τόσο έναν κωμικό όσο, πρωτίστως, έναν παρωδιακό τόνο, όπως και το μυθιστόρημα του Γιώργου Δενδρινού Σάμαλι και κωκ (2005), που ανακινεί τη χαλανδριώτικη καθημερινότητα της δεκαετίας του 1950, υιοθετώντας το ύφος μιας ξεκαρδιστικής κωμωδίας. Ο Κουνέλης εντάσσεται με το πρώτο κιόλας βιβλίο του σ’ ένα καθιερωμένο και πολλαπλά δοκιμασμένο συγγραφικό περιβάλλον. Και μια τέτοια όσμωση είναι σε θέση, φαντάζομαι, να μας υποσχεθεί πολλά για το μέλλον. Βασίλης Κουνέλης Νοματαίος Εκδόσεις Ωκεανίδα, σελ. 320

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου vhatziv@gmail.com *από το: http://www.critique.gr/index.php?&page=article&id=893